Σαν Σήμερα το 1864… 17/10

Σαν σήμερα το 1864 συντελείται μία τομή στην διαμόρφωση της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδος καθώς ψηφίζεται από την «εν Αθήναις Β’ Εθνικής των Ελλήνων Συνελεύσεως» που προέκυψε μετά την έξωση του Όθωνα στις 12 Οκτωβρίου 1862 , το νέο σύνταγμα της Ελλάδος που καθιερώνει το πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας αντί της μέχρι τότε Συνταγματικής Μοναρχίας. Η πολιτειακή και συντακτική αλλαγή ήταν μία αναγκαιότητα που υπαγορεύτηκε από τα αιτήματα της εποχής για κοινωνική και οικονομική ανασυγκρότηση και θεσμικό εκσυγχρονισμό.

Σκοπός της κυρίαρχης συντακτικής συνέλευσης, ήταν να αποκλείσει οποιαδήποτε σύμπραξη-παρέμβαση του μονάρχη στην άσκηση και λειτουργία της συντακτικής εξουσίας. Η θέσπιση του Συντάγματος του 1864 σηματοδοτούσε τη μετάβαση από τη μοναρχική αρχή στη δημοκρατική αρχή, καθώς το νέο Σύνταγμα καθιέρωνε την αρχή της Λαϊκής Κυριαρχίας. Το πολίτευμα που εγκαθιδρυόταν με αυτό ήταν εκείνο της Βασιλευόμενης Δημοκρατίας (και όχι πλέον της συνταγματικής μοναρχίας). Για πρώτη φορά στην ελληνική συνταγματική ιστορία καθιερωνόταν – και τυπικά πλέον – η καθολική ψηφοφορία (πάντοτε του άρρενος μόνο πληθυσμού).

Επρόκειτο για μια πρωτοποριακή εξέλιξη σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.Στο πεδίο της προστασίας των συνταγματικών ελευθεριών, θεσπίστηκαν για πρώτη φορά δύο ατομικά δικαιώματα συλλογικής δράσης και έκφρασης με μεγάλη πολιτική σημασία, τα δικαιώματα του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι ενώ ορίστηκε και η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Η ψήφιση της αρχής της δεδηλωμένης το 1875 ενίσχυσε τον δημοκρατικό χαρακτήρα του Συντάγματος, ( οι κυβερνήσεις πλέον δεσμεύονταν από την δεδηλωμένη εμπιστοσύνη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και όχι από τις κατά το δοκούν αποφάσεις του μονάρχη να διορίζει και να παύει κυβερνήσεις της αρεσκείας του ), ενίσχυσε τον κοινοβουλευτισμό και περιόρισε τις παρεμβάσεις του Βασιλιά στο κοινοβουλευτικό έργο.

Το Σύνταγμα του 1864 επρόκειτο να αποτελέσει ένα από τα μακροβιότερα Συντάγματα στην ελληνική ιστορία, δεδομένου ότι ίσχυσε, με διαλείμματα έως τη Μεταπολίτευση του 1974.