΄΄Η μάχη της Αλαμάνας, η ηρωική θυσία του Διάκου.΄΄

Με το ξέσπασμα την Ελληνικής Επανάστασης τον Μάρτιο του 1821, σχεδόν σύσσωμη η Ανατολική Στερεά Ελλάδα μέχρι τον Απρίλιο  είχε εισέλθει στον Εθνικό Αγώνα με τους Διάκο, Πανουργιά και Δυοβουνιώτη να πρωτοστατούν στις πολεμικές δράσεις. Οι Τούρκοι αποφάσισαν με ισχυρές δυνάμεις να καταπνίξουν την Επανάσταση  κυρίως στην Πελοπόννησο που είχε εδραιωθεί αποφασιστικά.

Για τον σκοπό αυτόν κινητοποιήθηκαν ισχυρές δυνάμεις με ικανούς Οθωμανούς διοικητές. Ο Χουρσίτ Πασάς, που βρισκόταν στα Ιωάννινα και δεν μπορούσε να εκστρατεύσει ο ίδιος, δίνει εντολή στον Κιοσέ Μεχμέτ να κατέβει στην Πελοπόννησο επικεφαλής ισχυρής δύναμης, μέσω της Θεσσαλίας, της Βοιωτίας και του Ισθμού και να διαλύσει την Επανάσταση. Μαζί με τον Κιοσέ Μεχμέτ διατάχθηκε να εκστρατεύσει και ο ικανότατος Ομέρ Βρυώνης που ουσιαστικά διήυθυνε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η τουρκική δύναμη αριθμούσε 8.000 στρατιώτες.

Οι Έλληνες οπλαρχηγοί, Διάκος, Δυοβουνιώτης και Πανουργιάς αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν από κοινού την πολυάριθμη τουρκική στρατιά ανακόπτοντας την πορεία της. Η ανάσχεση των Τούρκων θα γινόταν σε δύο δρόμους που οδηγούσαν, ο πρώτος στην Βοιωτία και ο δεύτερος στην Φωκίδα και την Λοκρίδα. Για αυτόν τον σκοπό ο Δυοβουνιώτης κατέλαβε με 400 άνδρες την γέφυρα του Γοργοποτάμου και ο Πανουργιάς με 600 άνδρες κατέλαβε το χωριό Μουσταφάμπεη και την Χαλκωμάτα, στον δρόμο που οδηγούσε στα Σάλωνα. Ο Διάκος με 500 άνδρες αποφάσισε να υπερασπιστεί την γέφυρα της Αλαμάνας, που οδηγούσε στις Θερμοπύλες.

Στις 23 Απριλίου εμφανίστηκαν τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη και ξεκίνησε η μεγάλη μάχη. Ο Ομέρ Βρυώνης επιτέθηκε ταυτόχρονα κατά των ελληνικών δυνάμεων. Οι πίεση των Τούρκων ήταν αφόρητη και παρά την σθεναρή αντίσταση των Δυοβουνιώτη και κυρίως του Πανουργιά, οι Έλληνες μετά από σημαντικές απώλειες άρχισαν να κάμπτονται και να υποχωρούν.

Η άμυνα στην Αλαμάνα εξακολουθούσε να είναι σθεναρή. Ωστόσο μετά την υποχώρηση των Δυοβουνιώτη και Πανουργιά, η κατάσταση έγινε απελπιστική για τον Διάκο και η περαιτέρω αντίσταση ήταν μάταιη. Ο Διάκος όμως παρά τις δυσκολίες, αρνήθηκε να υποχωρήσει, πιστός στις αξίες της Επανάστασης και της Ελευθερίας. Μαζί με 50 πολεμιστές, που είχαν απομείνει συνέχισε την αντίσταση όπως είχαν κάνει αιώνες πριν οι Σπαρτιάτες, λίγο παραπέρα από το σημείο που διεξαγόταν η μάχη, στις Θερμοπύλες.

Ο Διάκος μετά από τραυματισμό συνελήφθη και οδηγήθηκε στους Κιοσέ Μεχμέτ και Ομέρ Βρυώνη, οι οποίοι αναγνώρισαν το θάρρος και την ανδρεία του. Στην πρόταση του να τον προσλάβει στην υπηρεσία του ο Διάκος απάντησε περήφανα στον Τούρκο στρατηγό  «ούτε σε δουλεύω πασά, ούτε σε ωφελώ και αν σε δουλεύσω». Ο Αθανάσιος Διάκος βρήκε μαρτυρικό θάνατο με ανασκολοπισμό. Η θυσία του Διάκου στην Αλαμάνα αποτελεί διαχρονικό σύμβολο του αγώνα για την Ελευθερία και τις αξίες του Έθνους.